[Yazıcıya göndermeye elverişli dosya için tıklayınız]
Rauf Yekta Bey'in Dar-ül Elhan Külliyatı çerçevesinde derlediği zengin notalar arasında Arif Ahmet Ağa'nın Evcara Takımı bulunuyor. Takımın birinci ve ikinci murabba bestesinde koma diyezli bir Neva, bir tür, diyelim ki, "Dik Neva" perdesi kullanılmaktadır. Oysa 24 sesli dizide böyle bir perde yoktur. Perdenin buna rağmen notada yer alması, 24 sesli dizinin, "doğada bu seslerden başka ses yok" diye ortodoksça dayatılmamış olduğunu göstermektedir.
Üstelik ikinci bestenin meyanında [Nota için tıklayınız] kullanılan arızalar, buradaki perdelerin teorik frekenslarından farklı yerlerde icra edileceğini göstermektedir: Burada Dik Neva'da Zengûle'ye geçki yapılmakta, bu, besteye tarifi imkânsız güzellikte bir burukluk vermektedir. (Nitekim Evcârâ'nın ana dizisi de, Irak'ta Zengûle'dir.)
[Dinlemek için tıklayınız]
Ne var ki, eğer perdeleri tam teorik yerlerinden icra edersek Zengûle çeşnisi oluşmaz, Türk Mûsikîsi'ne yabancı, uyumsuz sesler çıkar.
[Böyle icranın uyumsuzluğunu duymak istiyorsanız, burayı tıklayınız.]
Ancak tüm arızalarda,
1 komalık diyez imini 2 koma,
1 komalık bemolü 2 koma,
8 komalık diyezi 7 koma
olarak icra edersek, kulağa hoş gelen o buruk göçürülmüş Zengûle çeşnisi oluşmaktadır.
[Nota için tıklayınız]
Bu da yine 24 perdenin ortodoksça dayatılmadığının bir kanıtıdır. Bugün, Arel-Ezgi sistemine göre yazılan notalarda ise, Evcara Takımı'nın birinci bestesi, Dik Neva'nın bulunduğu yerde nağmesi değişikliğe uğratılmış bir halde nakledilmekte, ikinci beste ise, (Değiştirilerek bile 24 perdeye sığdırılamamış olsa gerek ki) hiç bir yerde yayınlanmamaktadır !
Rauf Yekta sisteminin pratiğe açık niteliğini, daha sonraki dönemlere (Latin harfleri dönemine) ait "İstanbul Konservaruvarı Neşriyatı - Türk Musikisi Klasiklerinden İlâhiler ve Nefesler" derlemelerinde de görüyoruz: Burada gerek Saba makamındaki Hicaz perdesi, gerekse Hüzzam makamındaki Hisar perdesi için (eserin nağme yapısına göre) kimi notalarda (4 komalık) bakiyye bemolü, kimi notalarda ise (1 komalık) koma bemolü imi kullanılmıştır. Besbelli ki makama bakarak perdelerin yerinin kesin olarak tespitine gidilmemekte, 1 ve 4 koma arasında (kimi eserde 1-2'ye, kimisinde 3-4'e yakın olmak üzere) esnek bir icra öngörülmektedir.