*5* Üçüncü adımdaki yeni seslerin hesaplanışı

[Yazıcıya göndermeye elverişli dosya için tıklayınız]

Birinci ve ikinci adımlarda bağıl frekansları Kaba Rast'a oranla hesaplıyorduk. Bundan sonra ise hesaplarımızı Rast ile Gerdaniye arasındaki bir oktavlık bölge üzerine yoğunlaştıracağız. Bu yüzden de seslerin bağıl frekanslarını bundan sonraki bölümlerde Rast'a oranla hesaplayacağız. Rast'ın frekansı Kaba Rast'ınkinin iki katı olduğundan seslerın Rast'a göre bağıl frekansları da öncekilerin yarısı eder. Frekansları ait oldukları isimlerle gösterirsek, buna göre:

Kaba Rast 1/2
Yegâh 3/4
Rast 1
Nevâ 3/2
Gerdaniye 2
Muhayyer 9/4
Tiz Segâh 5/2
Tiz Nevâ 3
Tiz Eviç 15/4

olur.

2. Delik

Hangi delikte olursa olsun, 1. , 2. , 3. , 4. , 5. devreler arasındaki frekans oranının 1 : 2 : 3 : 4 : 5 olduğunu gördük. Öyleyse,
3. Devrede Gerdaniye = 2 olduğuna göre,
1. Devredeki KabaÇargâh = (1/3) x 2 = 2/3
2. Devredeki Çargah = (2/3) x 2 = 4/3
4. Devredeki TizÇargâh = (4/3) x 2 = 8/3
olur. Bunlardan yalnız Çargâh, bizi ilgilendiren, Rast ile Gerdaniye arasındaki bölgeye düşmektedir.

3. Delik

4. Devrede TizSegâh = 5/2 olduğuna göre,
1. Devredeki KabaSegâh = (1/4) x (5/2) = 5/8
2. Devredeki Segâh = (2/4) x (5/2) = 5/4
3. Devredeki Eviç = (3/4) x (5/2) = 15/8
olur. Bunlardan Segâh ve Eviç, Rast ile Gerdaniye arasındaki bölgeye düşmektedir.

4. Delik

4. Devrede Muhayyer = 9/4 olduğuna göre,
1. Devredeki KabaDügâh = (1/4) x (9/4) = 9/16
2. Devredeki Dügâh = (2/4) x (9/4) = 9/8
3. Devredeki Hüseynî = (3/4) x (9/4) = 27/16
olur. Bunlardan Dügâh ve Hüseynî, Rast ile Gerdaniye arasındaki bölgeye düşmektedir.

Mansur Ney'e göre mutlak frekanslar

Batı normlarında "La" sesinin frekansı 440 Hz olarak belirlenmiştir. Türk Mûsikîsi'nde bu değer, nota yazımını belirleyen Mansur Ney ahengine göre Dügâh perdesi için kabul edilmiştir. Dügâh'ın Rast'a bağıl frekansı 9/8 olduğuna göre, Rast'ın mutlak frekansı Dügâh'ınkinin 8/9'u olur:

Rast = (8/9) x 440 Hz = 391,111111... Hz

Bundan sonraki tüm seslerin mutlak frekanslarını hesaplamada hep bu değeri çıkış noktası olarak alacağız. Yaklaşık (tamsayılarla sınırlanmış) olarak:
Rast = 391 Hz (Yukarda hesaplanmış olan değer)
Dügâh = 440 Hz (Baştan verili olan değer)
Segâh = (5/4) x Rast = 489 Hz
Çargâh = (4/3) x Rast = 521 Hz
Nevâ = (3/2) x Rast = 586 Hz
Hüseynî = (27/16) x Rast = 660 Hz
Eviç = (15/8) x Rast = 734 Hz
Gerdâniye = 2 x Rast = 782 Hz